Obchody 108. rocznicy odzyskania niepodległości w Zakopanem

Zakopane ogłosiło niepodległość, zanim zrobiła to reszta kraju – Rzeczpospolita Zakopiańska istniała raptem 16 dni, ale zdążyła wywołać trochę zamieszania. W środę 11 listopada 2026 r. miasto świętuje 108. rocznicę odzyskania niepodległości: od 10:30 na Stadionie Miejskim przy ul. Orkana 4 trwa XIII Zakopiański Bieg Niepodległości, a w południe obchody przenoszą się do Sanktuarium Narodowego Matki Bożej Fatimskiej na Krzeptówkach.

Program obchodów

Pierwsi na polskich ziemiach

Honor i niezależność to od zawsze jedne z największych wartości na Podhalu. Mit dumnego górala, który pozbawiony wolności nie pochyli głowy i nie zegnie kolana, nie powstał bez powodu. Czy wiesz, że to właśnie Zakopane okazało się pierwszym miejscem na polskich ziemiach, gdzie wypowiedziano posłuszeństwo zaborcom i ogłoszono niepodległość?

Pod Tatrami od dawna było czuć, że monarchia austro-węgierska chwieje się w posadach. Od początku października 1918 r. zaczęto więc przygotowywać się do przejęcia władzy. Kluczowe było znalezienie przywódcy, który pogodziłby zwaśnionych zwolenników różnych opcji politycznych. Wybór padł na Stefana Żeromskiego, który dla poratowania zdrowia od trzydziestu lat regularnie bywał na Podhalu. W Zakopanem spędził też I wojnę światową – oprócz aktywności społecznej, kulturalnej i politycznej dbał o utrzymanie swoich dwóch rodzin: żony z synem i… kochanki z małą córeczką.

W połowie października pisarz stanął na czele zakopiańskiej Organizacji Narodowej. Jego zastępcami zostali: społecznik i prezes Związku Górali Franciszek Pawlica, taternik i narciarz Mariusz Zaruski oraz Wincenty Szymborski, przyszły tata noblistki Wisławy. W Zakopanem – znanym uzdrowisku – na leczeniu przebywało w tym czasie kilkuset wojskowych, których trzeba było rozbroić i wziąć do niewoli. Odbyło się to bez problemów i 1 listopada 1918 r. Organizacja Narodowa przekształciła się w Radę Narodową, dając początek tzw. Rzeczpospolitej Zakopiańskiej.

Prezydentem został Stefan Żeromski, a zakopiańskim Belwederem – willa w stylu zakopiańskim. Dziś w odrestaurowanym „Czerwonym Dworze” można oglądać prezydencki gabinet, w którym w ciągu kilkunastu dni zapadła m.in. decyzja o zbrojnym zajęciu należących do Węgier polskich wiosek na Orawie. Po latach Żeromski tak wspominał w liście te burzliwe jesienne dni:

„Powierzono mi niemal dyktaturę nad Zakopanem i przyległymi dolinkami. Sprawowałem ten zapomniany, śmieszny i wzniosły urząd przez jedenaście dni, gdy mama Austria waliła się w gruzy. Zaprzysiągłem uroczyście wojsko, policję, szpiclów, gminę, pocztę i telegraf na wierność nowemu Państwu, a nawet prowadziłem wojnę o odzyskanie wsi Głodówka i Sucha Góra od inwazji czeskiej. Mile wspominam te moje przewagi wojenne i dyktatorskie, gdyż zawierają morze wesela”.

16 listopada 1918 r. Rzeczpospolita Zakopiańska przestała istnieć, poddając się władzy polskiego rządu.

Listopad z Rzeczpospolitą Zakopiańską

Miejsca związane z tamtymi wydarzeniami odwiedzisz z naszym spacerownikiem Śladami Rzeczpospolitej Zakopiańskiej. Wieczorem 11 listopada w Bukowinie Tatrzańskiej odbywają się posiady z pieśnią patriotyczną i żołnierską „Podhalańska Idzie Wiara”, a 12 listopada Muzeum Palace pokazuje film „Rzeczpospolita Zakopiańska”.

🗓️ 11 listopada 2026 r. (środa), od godz. 10:30
📍 Stadion Miejski w Zakopanem, ul. Orkana 4; Sanktuarium Narodowe Matki Bożej Fatimskiej, ul. Krzeptówki 14, Zakopane