W Zakopanem Narodowe Święto Niepodległości ma szczególny wydźwięk – to właśnie zakopiańczycy jako pierwsi, jeszcze przed 11 listopada 1918 roku, zrzucili jarzmo niewoli. Zabieramy Cię na spacer po stolicy Tatr śladami Rzeczpospolitej Zakopiańskiej: od Placu Niepodległości do willi Czerwony Dwór przy ulicy Kasprusie.
Plac Niepodległości
Zaczynamy na Placu Niepodległości – dawniej zwanym Rynkiem. Tuż obok niego, w pierwszym, nieistniejącym już drewnianym budynku należącym do Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, 13 października 1918 roku odbyło się zgromadzenie obywatelskie zwołane przez naczelnika gminy Wincentego Regiecia. Około 200 uczestników ogłosiło się obywatelami „wolnej, niepodległej i zjednoczonej Polski” i powołało Organizację Narodową czuwającą nad administracją i bezpieczeństwem.
Na jej czele stanął Stefan Żeromski – autor „Ludzi bezdomnych”, „Popiołów” i „Przedwiośnia”. Wiceprzewodniczącymi zostali hrabia Władysław Zamoyski, Wincenty Szymborski – ojciec Wisławy Szymborskiej, Mariusz Zaruski – twórca Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego oraz Franciszek Pawlica – przewodniczący Związku Górali.
Kolejne wydarzenia rozegrały się na Rynku. 1 listopada 1918 roku w nieistniejącym już budynku Urzędu Gminy Organizacja Narodowa – przekształcona w Radę Narodową – złożyła przysięgę na wierność państwu polskiemu. Dzień później zaprzysiężono tu wojsko: żołnierze w austriackich mundurach, z biało-amarantowymi kokardami, powtarzali słowa napisane i odczytane przez Stefana Żeromskiego.
Wydarzenia te miały miejsce pod Pomnikiem Grunwaldzkim z popiersiem Władysława Jagiełły zaprojektowanym przez Wojciecha Brzegę – wybitnego zakopiańskiego rzeźbiarza i bliskiego współpracownika Stanisława Witkiewicza. Skoro jesteś na Placu Niepodległości, przejdź się też niedawno odnowioną Aleją Przewodników Tatrzańskich. W letnich miesiącach odbywa się tu wiele wydarzeń – w tym spotkania Zakopiańskiego Festiwalu Literackiego i zawody sportowe Tatra Fest.
Willa Czerwony Dwór
Z Placu Niepodległości kierujemy się na ulicę Kasprusie, do Willi Czerwony Dwór wzniesionej w latach 1901–1902 przez Wojciecha Roja. Zwana niegdyś Władysławką, w 1918 roku była domem Stefana Żeromskiego – nazywano ją więc „zakopiańskim Belwederem”. To tutaj 31 października 1918 roku przybyła delegacja tajnego komitetu polskich oficerów, którzy pod przywództwem porucznika Mariana Bolesławisza wczesnym rankiem rozbroili austriacką kompanię oraz opanowali żandarmerię, pocztę, telegraf i dworzec.
Dziś w willi Czerwony Dwór mieści się Centrum Kultury Rodzimej – miejsce poświęcone kulturze podhalańskiej. Zobaczysz tu wystawy lokalnych twórców i weźmiesz udział w spotkaniach o historii i kulturze Zakopanego. Jeśli lubisz malarstwo na szkle, do 16 stycznia 2027 roku trwa tu wystawa obrazów Jana Gąsienicy-Szostaka i jego córki Krystyny Gąsienicy-Szostak.
Pod Willą Czerwony Dwór kończymy nasz spacer śladami Rzeczpospolitej Zakopiańskiej. Mamy nadzieję, że teraz spojrzysz na Zakopane jak na miejsce, w którym rodziła się niepodległa Polska. Program tegorocznych uroczystości 11 listopada znajdziesz w zapowiedzi obchodów 108. rocznicy odzyskania niepodległości.
